Sosyal Medya Ruh Sağlığını Etkiler mi?

Sosyal medya kullanımı ile ruh sağlığı arasındaki ilişki dijital platformların günlük yaşantının ayrılmaz bir parçası haline gelmesiyle birlikte, akademik dünyada büyük ilgi görmeye başlamıştır. Bu alanda yapılan çalışmalar, sosyal medyanın kullanıcıların psikolojik iyi oluşuna hem olumlu hem de olumsuz etkileri olabileceğini ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular bu ilişkinin birçok aracı, düzenleyici faktör ve psikolojik dinamik tarafından şekillendiğini göstermektedir.

Potansiyel Olumlu Etkiler

Sosyal medyanın olumlu katkılarının başında “sosyal sermaye” kavramı gelir. Örneğin Zhang ve Jung, WeChat üzerinden sağlık bilgilerine aktif şekilde ulaşan kullanıcıların algılanan çevrimiçi sosyal sermayesi sayesinde psikolojik iyi oluşlarının arttığını belirlemiştir (Zhang & Jung, 2021). Bu görüş, yalnızca bağlantıda kalmanın değil kaliteli ilişkiler kurmanın da önemini vurgular; çünkü yüksek kaliteli ilişkiler kuran kullanıcılar daha yüksek yaşam memnuniyeti deneyimlemektedir. Buna ek olarak, Pertiwi ve arkadaşları, sosyal medya bağımlılığının benlik saygısı ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkiyi aracıladığını öne sürmüştür (Pertiwi et al., 2022). Bu bulgu, kullanıcıların sosyal medyayı kullanma motivasyonlarının sonuçlar üzerinde belirleyici olabileceğini gösterir; zira bağlantı kurma, kendini ifade etme gibi farklı motivasyonlar, psikolojik durumlarla etkileşime girerek iyi oluşu farklı şekillerde etkileyebilir.

Potansiyel Olumsuz Etkiler

Diğer yandan, özellikle gençler arasında aşırı sosyal medya kullanımının potansiyel olumsuz etkilerine dikkat çeken kapsamlı bir literatür de mevcuttur. Heffer ve arkadaşları, sosyal medyanın depresyon gibi ruh sağlığı bozukluklarına doğrudan neden olduğu yönündeki görüşlerin aşırı basitleştirildiğini ve literatürde bildirilen etki büyüklüklerinin genellikle küçük olduğunu vurgulamaktadır (Heffer et al., 2019). Bu görüş, Santos ve arkadaşlarının yaptığı sistematik incelemeyle örtüşmektedir; onlar da sosyal medya kullanımı ile ergenlerin psikolojik iyi oluşu arasında genel olarak olumsuz fakat oldukça küçük bir ilişki bulmuşlardır (Santos et al., 2023). Bu bulgular, sosyal medya kullanımının psikolojik rahatsızlıklara nasıl ve neden yol açabileceğine dair daha fazla araştırma yapılması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Ayrıca sosyal izolasyon ve yalnızlık gibi faktörler, sosyal medya ile ruh sağlığı arasındaki ilişkinin anlaşılmasında önemli aracılar olarak öne çıkar. Sosyal medyanın bu konuda çelişkili bir rolü vardır; bir yandan bağlantılar kurmayı kolaylaştırabilirken diğer yandan kalitesiz etkileşimler yoluyla yalnızlık duygusunu da artırabilir. Lin ve arkadaşları, kaygıya yatkın bireylerin sosyal medyayı bir başa çıkma mekanizması olarak kullanabildiğini ve bu durumun zamanla alışkanlığa dönüşüp sağlıksız bir kullanım örüntüsü oluşturabileceğini belirtmektedir (Lin et al., 2023). Bu kısır döngü, ruhsal sıkıntı yaşayan bireylerin sosyal medyaya daha çok yönelmesiyle psikolojik iyi oluşlarının daha da bozulabileceğini gösterir.

Ekran süresi üzerine yapılan çalışmalar da sosyal medyada geçirilen zamanın olumsuz ruh sağlığı sonuçlarıyla ilişkili olduğunu göstermektedir. Örneğin Keles ve arkadaşlarının yürüttüğü sistematik bir derleme, sosyal medya kullanımının gençlerde anksiyete ve depresyon gibi sorunlarla olan bağlantısını, büyük ölçüde uzun ekran süresine bağlamaktadır (Keles et al., 2019). Uzun süreli maruziyetin çeşitli psikolojik rahatsızlıklarla ilişkilendirilmesi, bu tür platformlarla dengeli ve bilinçli etkileşimin önemini ortaya koymaktadır.

Bunun yanı sıra, sosyal medyanın nasıl kullanıldığı da önemli bir araştırma konusudur. Hunt ve arkadaşları, sosyal medya kullanımının azaltılmasının kaygı ve depresyon duygularında anlamlı düşüşler sağladığını belirlemiş bu da sosyal medya kullanımının bilinçli olarak kontrol edilmesinin psikolojik dayanıklılığı artırabileceğini göstermiştir (Hunt et al., 2018). Bu bağlamda, sosyal medya yönetimine yönelik stratejiler geliştirmek, ruh sağlığı açısından önemli görünmektedir.

Pandemiyle ilgili araştırmalar da sosyal medyanın etkilerine dair yeni içgörüler sunmaktadır. COVID-19 salgını sırasında yapılan çalışmalar sosyal medya üzerinden aşırı bilgi maruziyetinin anksiyete ve depresif semptomları artırdığını ortaya koymuştur (Gao et al., 2020). Bu durum, dışsal stres faktörlerinin sosyal medyanın olumsuz etkilerini nasıl şiddetlendirebileceğini gözler önüne sermektedir.

Radwan ve arkadaşlarının çalışması da, sosyal medyada paylaşılan sağlık bilgilerinin kriz dönemlerinde panik ve ruh sağlığı üzerinde etkiler yaratabileceğini göstermektedir (Radwan et al., 2020). Bu bulgu, sosyal medya etkileşimlerinin etkisinin, içeriğin niteliği ve bağlamıyla yakından ilişkili olduğunu göstermektedir.

Sosyal medya kullanımı ile ruh sağlığı arasındaki ilişkide geçici ruh hali değişimleri ile kronik ruhsal durumlar arasındaki fark da önemli bir başka boyuttur. Gao ve arkadaşlarının araştırması, stresli olaylar sırasında sosyal medya maruziyeti ile ruh sağlığı sorunları arasında anlamlı ilişkiler olduğunu ortaya koymuştur (Gao et al., 2020). Bu bulgular, sosyal medya kullanımı ile değişken ruh sağlığı durumları arasındaki dinamik ilişkinin uzun vadeli psikolojik sonuçları şekillendirebileceğini göstermektedir.

Sonuç olarak, sosyal medya kullanımı ile ruh sağlığı arasındaki karmaşık ilişki, sosyal sermaye, ekran süresi, kullanım alışkanlıkları ve bağlamsal stres faktörleri gibi çok sayıda unsurdan etkilenmektedir. Kanıtlar, sosyal medyanın anlamlı ilişkiler ve iyi oluş sağlayabileceğini ancak aynı zamanda özellikle kırılgan gruplarda ruh sağlığı sorunlarını da artırabileceğini göstermektedir. Sosyal medyanın hem olumlu hem de olumsuz yönlerini kabul etmek daha sağlıklı çevrimiçi alışkanlıklar geliştirmek ve ruh sağlığı risklerini azaltmak adına bilinçli bir tartışma zemini yaratmak açısından elzemdir.

Referanslar

Gao, J., Zheng, P., Jia, Y., Chen, H., Mao, Y., Chen, S., … & Dai, J. (2020). Mental health problems and social media exposure during covid-19 outbreak. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.3541120

Heffer, T., Good, M., Daly, O., MacDonell, E., & Willoughby, T. (2019). The longitudinal association between social-media use and depressive symptoms among adolescents and young adults: an empirical reply to twenge et al. (2018). Clinical Psychological Science, 7(3), 462-470. https://doi.org/10.1177/2167702618812727

Hunt, M., Marx, R., Lipson, C., & Young, J. (2018). No more fomo: limiting social media decreases loneliness and depression. Journal of Social and Clinical Psychology, 37(10), 751-768. https://doi.org/10.1521/jscp.2018.37.10.751

Keles, B., McCrae, N., & Grealish, A. (2019). A systematic review: the influence of social media on depression, anxiety and psychological distress in adolescents. International Journal of Adolescence and Youth, 25(1), 79-93. https://doi.org/10.1080/02673843.2019.1590851

Lin, Y., Fu, S., & Zhou, X. (2023). Unmasking the bright–dark duality of social media use on psychological well-being: a large-scale longitudinal study. Internet Research, 33(6), 2308-2355. https://doi.org/10.1108/intr-05-2022-0320

Pertiwi, E., Suminar, D., & Ardi, R. (2022). Psychological well-being among gen z social  media users: exploring the role of self-esteem and social media dependency as mediators and social  media usage motives as moderator. Indigenous Jurnal Ilmiah Psikologi, 7(3), 204-218. https://doi.org/10.23917/indigenous.v7i3.19851

Radwan, E., Radwan, A., & Radwan, W. (2020). The role of social media in spreading panic among primary and secondary school students during the covid-19 pandemic: an online questionnaire study from the gaza strip, palestine. Heliyon, 6(12), e05807. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2020.e05807

Santos, R., Mendes, C., Bressani, G., Ventura, S., Nogueira, Y., Miranda, D., … & Romano‐Silva, M. (2023). The associations between screen time and mental health in adolescents: a systematic review. BMC Psychology, 11(1). https://doi.org/10.1186/s40359-023-01166-7

Zhang, L. and Jung, E. (2021). How does wechat’s active engagement with health information contribute to psychological well-being through social capital?. Universal Access in the Information Society, 21(3), 657-673. https://doi.org/10.1007/s10209-021-00795-2